Hæfniviðmið aðalnámskrár lýsa inntaki náms og eiga að vísa veginn í skipulagi skólastarfs. Þau segja til um hvaða þekkingu, leikni og hæfni gert er ráð fyrir að allir nemendur stefni að á skólagöngu sinni. Starfsfólk skóla þarf að hafa sameiginlega sýn á forgangsröðun hæfniviðmiða og vægi flokka hvers greinasviðs í vitnisburði á hverju skólaári. Slíkt skipulag er sá grundvöllur sem nám, kennsla og námsmat á hverju aldursstigi byggir á og þegar það liggur fyrir geta kennarar byrjað að skipuleggja hvert námstímabil eins og hentar viðfangsefnum hverju sinni og stöðu nemenda.

Skipulag námstímabils er unnið í þremur skrefum og hefst á því að kennarar setja námsmarkmið við þau hæfniviðmið sem vinna á með hverju sinni til að sýna á skýran hátt hvað kennarar muni kenna og hvað nemendur eigi að læra. Því næst ákveður kennari hvaða leiðir verða notaðar í leiðsagnarmati og lokamati og hvaða matsviðmið verða nýtt í lokamati á námstímabilinu. Í skipulagi námsmats er mikilvægt að kennari horfi til forgangsröðunar hæfniviðmiða og hvaða flokkar eigi að hafa mest vægi á hverju greinasviði. Að lokum skipuleggur kennarinn framkvæmd kennslu þar sem ólíkum þörfum nemenda er mætt og leiðsagnarmat notað til að styðja alla nemendur áfram í náminu. Mikilvægt er að sett námsmarkmið séu rauður þráður í öllu skipulaginu, henti til að mæta ólíkum þörfum nemenda, séu sýnileg í daglegu starfi og að matsviðmið og fyrirkomulag alls námsmats sé í skýrum tengslum við þau.

Lengd námstímabila getur verið breytileg en mikilvægt er að þau séu skipulögð sem afmarkaðar heildir þar sem markmið eru skýr og kennsla og námsmat í samræmi við sett markmið hverju sinni. Mælt er með að hvert námstímabil sé um fjórar til sex vikur til að kennarar, nemendur og forsjáraðilar geti haft yfirsýn og sameiginlegan skilning um markmið og leiðir í náminu.

Skipulag kennara á hverju námstímabili er skráð í kennslu- og námsáætlanir sem þjóna ólíkum tilgangi og eru mikilvægir hlutar í starfsáætlun skóla. Í skipulaginu þarf kennari að gæta þess að fylgja stefnu skólans um kennsluhætti, fyrirkomulag námsmats og tengsl þess á hverju námstímabili við vitnisburð nemenda. Einnig þarf kennari að huga að einstaklingsmiðun náms í öllu skipulagi og setja upp einstaklingsnámskrár með samþykki forsjáraðila fyrir þá nemendur sem þurfa önnur matsviðmið en hópurinn. Hvert námstímabil er mikilvægur hlekkur í námsferli nemenda og því er mikilvægt að flæðið á milli námstímabila sé skýrt og byggi á því skipulagi sem birt er í forgangsröðun hæfniviðmiða í skólanum.

Kennsluáætlun er vinnuskjal kennara þar sem skráð er skipulag náms, kennslu og námsmats ákveðinnar námsgreinar eða námsgreina yfir tiltekinn tíma. Öll viðmið sem notuð eru við skipulag náms og námsmats þurfa að koma skýrt fram í kennsluáætlunum og liggja til grundvallar kennslu og þeim verkefnum sem nemendur vinna.
Námsáætlun er sett fram til þess að gefa nemendum og heimilum einfalt og skýrt yfirlit yfir nám, kennslu og námsmat tímabilsins.
Einstaklingsnámskrá er aðlöguð námskrá sem sett er upp fyrir þá nemendur sem þurfa önnur matsviðmið en skilgreind eru í skólanámskrá fyrir þann hóp sem nemandinn tilheyrir.

Hæfniviðmið sýna megináherslur í námi og kennslu, framvindu og dýpkun hvers námsþáttar með hækkandi aldri og þroska nemenda. Þau eiga að stuðla að samræmi milli kennara og skóla, leiðbeina kennurum um hvað þeir eigi að kenna og hvaða leikni og þekkingu nemendur eigi að hafa náð tökum á í lok hvers aldursstigs. Þau hæfniviðmið sem skilgreind eru við lok aldursstigs eiga við um alla árganga stigsins. Hæfniviðmið 10. bekkjar eru lokaáfangastaður allra árganga og hæfniviðmið 4. og 7. bekkjar eru vörður á leiðinni þangað. Þrátt fyrir þessa uppbyggingu námskrárinnar er ekkert í Aðalnámskrá grunnskóla sem setur þak á framvindu nemenda og margir nemendur þurfa lengri tíma til að ná tiltekinni hæfni en skipulag námskrárinnar gefur til kynna. Það er sjálfsagt í einstaklingsmiðun náms að nýta hæfniviðmið og námsmarkmið yngri stiga þegar það hentar betur ákveðnum eldri nemendum og sömuleiðis að nýta markmið eldri árganga þegar nemendur hafa getu til að glíma við þau á yngri aldursstigum.

Í Aðalnámskrá grunnskóla er lögð áhersla á að skólastarf hvers skóla sé lagað að þeirri stefnu og áherslum sem útlistaðar eru í skólanámskrá. Ávallt er gert ráð fyrir að unnið sé með nemendum eins og hæfir hverjum og einum. Heildarskipulag skóla þarf þó að miðast við þær vörður sem settar eru niður í hæfniviðmiðum aðalnámskrár. Mikilvægt er að kennarar í hverjum skóla hafi sameiginlega sýn á forgangsröðun hæfniviðmiða sem birtir skipulag hæfniviðmiða innan árganga og á milli árganga og aldursstiga. Þessi  sameiginlega sýn og skipulag er mikilvægt svo að samfella í námi nemenda sé skýr.

Þegar kennarar hafa raðað hæfniviðmiðum inn á þau námstímabil sem þeir skipta hverju skólaári í þurfa þeir að setja námsmarkmið við hvert hæfniviðmið. Vegna þess hversu breitt hugtakið hæfni er verða hæfniviðmið yfirleitt marglaga og víðtæk og því er mikilvægt að setja við þau námsmarkmið sem lýsa betur hvað kennarar eigi að kenna og nemendur eigi að læra í verkefnavinnu á hverju námstímabili. Námsmarkmið eiga að varða þá leið sem farin er í námi svo nemendum sé ljóst hvaða væntingar gerðar eru til þeirra og á hvaða forsendum námsmat mun fara fram.

Námsmarkmið eru sett við hæfniviðmið til að lýsa því sem nemendur þurfa að vita, geta og gera til að ná þeirri hæfni sem að er stefnt í ákveðnu verkefni eða námstímabili. Setja þarf námsmarkmið bæði við forgangsröðuð hæfniviðmið og stuðningshæfniviðmið til að sýna hvernig unnið er með þau á hverju námstímabili. Námsmarkmið sem sett eru við forgangsröðuð hæfniviðmið er síðan oft hentugt að nota sem matsviðmið í lokamati námstímabilsins.

Námsmarkmið eru skráð í verkefnalýsingar og önnur þau skjöl sem notuð eru til að lýsa inntaki náms og kennslu, kennslustunda og námsmats. Þau eiga að vera afmörkuð og skýr og hæfa þroska nemenda á hverju aldursstigi. Þau verða líka að vera raunhæf með tilliti til tímans sem er til reiðu og aðstæðna sem eru fyrir hendi.

Við val á námsmarkmiðum er gott að velta fyrir sér hvort þau vísi til þekkingar, leikni eða hæfni og gæta þess að viðeigandi jafnvægi sé milli þessara þátta þegar unnið er að hverju hæfniviðmiði. Á vef aðalnámskrár má finna dæmi um hvernig hægt er að setja fjölbreytt námsmarkmið við hvert einasta hæfniviðmið í öllum námsgreinum (að undanskildum hæfniviðmiðum í íslensku táknmáli og íslensku sem öðru tungumáli). Þar má meðal annars finna þessi dæmi úr námskrá fyrir hönnun og smíði:

Dæmin um námsmarkmið á vef aðalnámskrár sýna mögulegar leiðir sem hægt er að fara til að setja upp samfellu í námi og kennslu. Skólum er frjálst að nýta þessi dæmi, aðlaga þau eða skrifa eigin námsmarkmið. Hér er farið yfir hvar dæmi um námsmarkmið er að finna:

Þegar námsmarkmið hafa verið sett við forgangshæfniviðmið og stuðningshæfniviðmið á hverju námstímabili sýna þau vel hvert inntak námsins er og gefa þannig mikilvægar upplýsingar um:

• Hvernig skýr nemendamiðuð og aðgerðabundin námsmarkmið varða leið nemenda og kennara að viðkomandi hæfniviðmiði.
• Hvernig viðfangsefnum er raðað á námstímabil og/eða árganga skólans og hvernig samfellu milli námstímabila er háttað.
• Hvaða þekkingu og leikni nemendur eiga að ná tökum á við lok hvers námstímabils.
• Hvernig fjölbreytt verkefnavinna nemenda varðar leið þeirra að ólíkum markmiðum.
• Hverjar forsendur námsmats eru.

Mikilvægt er að kynna námsmarkmið fyrir nemendum í upphafi námstímabils og gæta þess að þau séu ávallt sýnileg á meðan nemendur vinna að þeim. Þegar nemendur vita hver námsmarkmið eru og fá góða kennslu í lykilhugtökum efnisins aukast líkur á að þeir skilji til hvers er ætlast af þeim og nái meiri árangri. Í umfjöllun um leiðsagnarmat eru gefin nokkur dæmi um hvernig kennarar hafa sett upp verkefnalýsingar svo að námsmarkmiðin séu sýnileg nemendum.

Þegar kennari velur hæfniviðmið og setur námsmarkmið fyrir hvert námstímabil er mikilvægt að samhliða sé hugað að því hvernig hægt sé að laga námsmarkmið að ólíkum þörfum nemenda. Fyrir flesta nemendur er mögulegt að hnika námsmarkmiðum hópsins til, nýta námsmarkmið yngri eða eldri árganga eða breyta fyrirkomulagi verkefnavinnu og  verkefnaskila. Þessir nemendur fá þá sömu verkefnalýsingar og hópurinn en í leiðbeinandi samtölum lagar kennarinn námsmarkmiðin að þörfum hvers og eins. Aðrir nemendur þurfa meiri aðlögun og er þá gerð grein fyrir henni í einstaklingsnámskrám. Í þeim tilfellum geta frávik frá námsmarkmiðum hópsins verið meiri og námsmat aðlagað að þeim.

Með því að hugsa um ólíkar þarfir allra nemenda við markmiðssetningu og skipulag verkefna getur kennari séð fyrir hindranir sem nemendur geta mætt í náminu og komið í veg fyrir að þær verði óyfirstíganlegar með tilheyrandi áhrifum á nám, hegðun og sjálfsmynd nemenda.

Í fylgiskjalinu Markmiðssetning er dæmi um hvernig kennari getur sett upp yfirlit um ólík námsmarkmið nemenda á þann hátt að þau séu í skýru samhengi við hæfniviðmiðin sem unnið er að, matsviðmið og verkefnalýsingar sem notaðar verða á námstímabilinu.

-Efnið er enn í vinnslu og meira efni væntanlegt-

-Efni er í vinnslu-

Við gerð kennsluáætlunar er mikilvægt að kennarar hafi aðgang að gögnum um forgangsröðun hæfniviðmiða skólans, ákvarðanir um vægi flokka hvers greinasviðs í vitnisburði og að þeir þekki vel ákvæði skólanámskrár um kennslufræðilega stefnu og umgjörð námsmats.

Kennsluáætlun er kennslufræðilegt skipulag kennara og leiðarvísir um nám, kennslu og námsmat á hverju námstímabili. Hún á að byggja á hæfniviðmiðum aðalnámskrár fyrir hverja námsgrein og aldurshóp. Í kennsluáætlun á að tilgreina hvaða hæfniviðmið skal vinna með á hverju námstímabili og hvaða námsmarkmið eru notuð til þess að skipuleggja kennsluna og upplýsa nemendur um markmið náms. Kennsluáætlun á að sýna skýrt samhengi milli hæfniviðmiða, námsmarkmiða og þeirra matsviðmiða sem notuð eru á námstímabilinu og hvernig leiðsagnarmat og lokamat verður framkvæmt. Vísa þarf til kennsluaðferða og þeirrar verkefnavinnu sem nemendur verða virkjaðir í og lýsa hvernig námsaðlögun verður skipulögð til að tryggja aðgengi allra nemenda að náminu og sameiginlegu námsumhverfi. Að lokum þarf að tilgreina hvaða námsgögn verði notuð.

Mælst er til þess að kennari skipuleggi nám, kennslu og námsmat í þremur skrefum og skrái ferlið í kennsluáætlunina. Í fyrsta skrefi er stuðst við gögn skólans um forgangsröðun hæfniviðmiða og vægi flokka á hverju greinasviði, hæfniviðmið valin og námsmarkmið námstímabils sett. Námsmarkmiðin þurfa að vera skýr og raunhæf og nógu fjölbreytt til að þau henti ólíkum þörfum nemenda í hópnum. Í þessu skrefi er mikilvægt að huga að því að gefa þeim námsþáttum sem eiga að hafa mikið vægi í vitnisburði nægan tíma. Í öðru skrefi er leiðsagnarmat og lokamat skipulagt, ákvarðanir teknar um leiðsögn og matsaðferðir, matsviðmið skilgreind og skil nemenda á lokamatsverkefnum tímasett. Að lokum felst þriðja skref í að skipuleggja framkvæmd náms og kennslu í anda leiðsagnarnáms, velja verkefni og námsgögn í samræmi við sett markmið og setja upp verkefnalýsingar fyrir nemendur.

Kennsluáætlunin leggur grunn að öllum þeim gögnum sem kennari fer með inn í starfið með nemendum svo sem verkefnalýsingum og námsefni. Aðalatriði í vinnslu kennsluáætlana er að námsmarkmið séu sett til að lýsa því sem nemendur eigi að læra og að skýrt samhengi sé milli settra markmiða, verkefnavinnu nemenda og þess námsmats sem unnið verður til að meta hvort nemendur læri það sem lagt er upp með í stöðugri hringrás mats og kennslu.

Kennsluáætlun er ekki til birtingar nemendum eða foreldrum en mælt er með því að hver skóli haldi vel utan um þær þannig að þær myndi stofnanaminni skólans um fyrirkomulag náms, kennslu og námsmats. Kennsluáætlun á að nýtast öllum kennurum sem koma að viðkomandi kennslu og vera nothæf milli skólaára með þeirri endurskoðun og aðlögun sem þörf er á hverju sinni.

Atriði sem ættu að koma fram í kennsluáætlun:

• Námsgrein/ar sem um ræðir.
• Námstímabil og fjöldi kennslustunda á viku.
• Hæfniviðmið valin. Notast er við skjal skólans um forgangsröðuð hæfniviðmið og viðeigandi hæfniviðmið valin fyrir nám og kennslu námstímabilsins. Merkja þarf muninn á forgangsröðuðum hæfniviðmiðum, sem eru metin í lokamati á námstímabilinu, og stuðningshæfniviðmiðum sem eru kennd en ekki metin.
• Námsmarkmið sett við valin hæfniviðmið. Námsmarkmið eiga að vera stutt, skýr og afmörkuð svo þau gagnist til að lýsa markmiðum náms fyrir nemendum og sýni vel hvað kennarar munu kenna. Við setningu námsmarkmiða þarf að huga að ólíkum þörfum nemenda og gæta þess að markmið séu nægilega fjölbreytt til að raunhæft sé að allir nemendur glími við einhver þeirra. Einnig þarf á þessu stigi skipulagsins að gera grein fyrir námsmarkmiðum nemenda sem vinna skv. samþykktum einstaklingsnámskrám.
• Matsaðferðir valdar fyrir leiðsagnarmat og lokamat.
• Matsviðmið skilgreind fyrir lokamatsverkefni.
• Fyrirkomulag kennslu: Vísað til námsefnis, verkefnalýsinga og skipulags kennslustunda.

Skapalón að skipulagsskjali sem heldur utan um þetta samhengi er aðgengilegt hér að neðan: Kennsluáætlun – Sniðmát og dæmi.

Námsáætlun gefur nemendum og forsjáraðilum hnitmiðaðar upplýsingar um inntak og markmið náms og fyrirkomulag námsmats á hverju námstímabili. Í námsáætlun eru einnig birtar helstu upplýsingar um þau námsgögn og verkefni sem unnið verður með. Námsáætlun á að vera tilbúin til birtingar við upphaf hvers námstímabils og æskilegt að hún birtist með lengri fyrirvara fyrir nemendur og foreldra sem vilja horfa á skipulag náms til lengri tíma.

Námsáætlun byggir á kennsluáætlun kennara en er mun styttri og skrifuð þannig að nemendur og foreldrar eigi auðvelt með að fá yfirsýn um nám nemandans á hverju námstímabili. Þegar kennsluáætlun er vel unnin getur hentað vel að nýta gervigreind til að vinna námsáætlun á grunni hennar.

Í tilvikum nemenda sem vinna skv. einstaklingsnámskrá getur þurft að setja upp sérstakar námsáætlanir svo skýrt sé að hvaða markmiðum námið stefnir. Þó þarf að gæta þess að aðgreina nám þessara nemenda ekki algjörlega frá námsáætlun bekkjar eða þess hóps sem nemandinn tilheyrir og huga vel að inngildingu nemandans.

Atriði sem ættu að koma fram í námsáætlun:

• Nafn skóla.
• Bekkur/nemendahópur.
• Greinasvið.
• Námstímabil (upphaf og lok).
• Inntak náms: Stutt samantekt á helstu viðfangsefnum og/eða markmiðum náms.
• Verkefnavinna og heimanám: Stutt lýsing á fyrirkomulagi leiðsagnarnáms og helstu verkefnum nemenda.
• Námsgögn – Upptalning.
• Fyrirkomulag lokamats: Upptalning á matsaðferðum og skiladögum lokamatsverkefna.

Við birtingu námsáætlana til heimila er æskilegt að huga að því að niðurstöður lokamats birtist á sama vettvangi, t.d. í námsumsjónarkerfi.